مکتب‌ها، آموزگاران و پروژه‌‌های خیالی در وزارت معارف؛ بین سال‌های۱۳۹۰–۱۳۹۳

مرکز خبرنگاری تحقیقی پیک
کابل – سنبله ۱۳۹۶ هـ خورشیدی

مرکز خبرنگاری تحقیقی پیک؛ به گزارش هیأت حقیقت یابی دست یافته که نشان می‌دهد بین سال‌های ۱۳۹۰ – ۱۳۹۳هجری خورشیدی در وزارت معارف افغانستان، میلیاردها افغانی درپروژه‌های ساخت‌وساز مکتب، معاش آموزگاران غیر واقعی، چاپ کتاب درسی و برخی موارد دیگر اختلاس شده است.
اعضای این هیأت حقیقت‌یاب که از جانب رییس جمهور اشرف غنی مؤظف به تفتیش و تحقیق شده بودند، می‌گویند که نتایج تحقیق خود را به رییس جمهور سپرده‌اند؛ اما باگذشت بیش از دو سال، هیچ گامی عملی برای رسیدگی به اتهام‌های موجود دراین گزارش، انجام نشده است.
نَقل این گزارشِ که مرکز خبرنگاری تحقیقی پیک به‌آن دست‌یافته‌، وزیر پیشین و شماری دیگر از مقام‌های وزارت معارف را درسال‌های۱۳۹۰ تا ۱۳۹۳خورشیدی، به دست داشتن درین اختلاس‌های بزرگ متهم می‌سازد.
این گزارش به تأسی از حُکم شماره (۶۷۵) مؤرخ ۱۰/۴/۱۳۹۴ مقام ریاست جمهوری، توسط یک هیأت دَه‌نفری به‌ریاست نادرخان کتوازی عضو مجلس نمایندگان و شماری دیگر از اعضای شورای‌ملی، امنیت‌ملی، دادستانی و جامعه‌ی مدنی، در مدت چهارماه تهیه و به رییس‌جمهور کشور ارائه شده‌است‌؛ اما با گذشتِ بیش‌تراز دوسال، سخن‌گویانِ ریاست جمهوری در مورد جزئیات و اجراآت این گزارش چیزی نمی‌گویند.
چهل‌هـزار و چهـارصدوهشتاد آموزگار خیالی، یک‌هزاروسی‌وسه مکتب خیالی، یک‌هزاروچهارصد پروژه‌ی ساختمانی مکتب بدون طی‌مراحل قانونی تدارکات، بیش‌تر از بیست میلیون دالراختلاس در قراردادهای چاپ کتاب‌های درسی، پرداخت سالانه بیست‌وچهار ملیون دالر معاش‌های دالری کارمندان قراردادی و مشاوران، ناپدیدشدنِ شصت‌وچهار کانتینر و ده‌ها مورد دیگر که شرح آن در پایان ذکر شده است، نشان‌دهنده‌ی اختلاس و حیف ومیل دارایی‌عامه به‌ارزش ملیاردها افغانی در وزارت معارف افغانستان است.
با وجود بیش‌از دوماه تلاش‌، تماس‌های تلفونی و ارائه‌ی برگه‌ی تقاضای اطلاعات به سخن‌گوی وزارت معارف؛ این وزارت حاضر به ارائه‌ی اطلاعات قانونی در پیوند به‌این گزارش نه‌شد. اما معین تدریسی این وزارت در حاشیه‌ی یک نشست خبری به‌خبرنگار پیک گفت که هیچ‌یک از مقام‌های این وزار‌ت در پیوند به اختلاس و حیف‌ومیل‌ها، مورد پی‌گرد عدلی قرار نگرفته اند.

مکتب‌های خیالی
نتایج بررسی‌های هیأت حقیقت‌یاب نشان می‌دهد که ریاست‌های معارف ۲۱ ولایت افغانستان در تبانی با برخی‌از مسوولان وزارت معارف، آمار واقعی مکتب‌های غیرفعال را کتمان نموده و بودجه‌ی تخصیص‌ یافته‌ی آن‌را «حیف‌ومیل» نموده‌اند. این موضوع در ولایت‌های ناامن کشور، بیش‌تر گزارش شده است.
درین گزارش به‌گونه‌ی نمونه‌ ازصدها مکتبی در مناطق دوردست کشور نام برده شده که حتا در یک‌ونیم دهه‌ی پسین، اصلن وجود فزیکی نداشته و شماری از اشخاص واقعی و یا غیر واقعی زیرنام (معلم و سرمعلم و ملازم و...) از معاش و امتیاز دوام‌دارحکومتی بهره‌مند بوده اند.
در بخشی از گزارش هیأتِ حقیقت‌یاب، آمده‌است: "درحالی‌که هیچ مکتب فعال در ولسوالی معروف ولایت کندهار وجود ندارد؛ اما تخصیص مالی ۳۳مکتب خیالی درین ولسوالی به‌گونه‌ی دوام‌دار اجراء شده‌است."
نه‌تنها کندهار، بلکه‌ بیش‌تر‌از ۴۰ مکتب غیرفعال در ولسوالی شیندند ولایت هرات نیز، گزارش شده‌است. به‌همین‌گونه در گزارشِ هیأت حقیقت‌یاب، در ۲۱ ولایت افغانستان یک‌هزاروسی‌وسه مکتب خیالی تثبیت شده است.

آموزگاران خیالی
بربنیاد این گزارشِ، در سال ۱۳۹۴خورشیدی بیش‌از چهل‌هزار آموزگار خیالی در مکتب‌های ۲۱ ولایت کشور تثبیت شده و این رقم دستِ‌کم ۲۵درصد مجموع آموزگاران معارف کشور را نشان می‌دهد. به‌این معنی که تنها در یک سال تعلیمی به‌گونه‌ی میان‌گین، نزدیک به سه ملیارد افغانی زیرنام معاش ماهوار آموزگاران خیالی از بودجه دولتی مصرف شده است.

ولایت‌های بدخشان، پکتیکا، ارزگان، کندهار، پکتیا، وردگ، سمنگان، بلخ، پنجشیر، غزنی، هرات، بامیان، ننگرهار، بغلان، کابل، پروان، لغمان، کنر و کاپیسا به ترتیب در فهرست آموزگاران خیالی قراردارند.
به‌گونه‌ی مثال در سال ۱۳۹۴ خورشیدی، شمار آموزگاران در تشکیل منظورشده‌ی معارف ولایت بدخشان، ۱۲۷۷۳ نفر بوده؛ اما بررسی‌های هیأت حقیقت‌یاب نشان می‌دهد که ازین‌میان، تنها ۲۷۷۸ آموزگار در وظایف شان حاضر بوده و باقی همه آمار خیالی‌است.
در بخشی از گزارش این هیأت، نمونه‌های از آموزگاران خیالی در ولایت کندهار، چنین تثبیت شده است:
"محمد خیر فرزند محمد غوث درحالی‌که پسر جوان‌اش به‌نام نعمت‌الله در شهرکابل خود را انتحار نموده و خانواده‌اش از سال ۱۳۸۴ به‌این‌سو در کویته‌ی پاکستان مسکن‌گزین است؛ اما تا‌اکنون معاش ماهوار محمد خیر به‌نام آموزگار یکی از مکتب‌های ولایت کندهـار، از بودجه‌ی وزارت معارف کشور، حواله، اجراء و حیف‌ومیل می‌شود."
و نمونه‌های بیش‌ترازین که در بیش‌تر مکتب‌های ولایت‌های کشور، به‌گونه‌ی میان‌گین یکی از هر چهار آموزگار، خیالی‌است.
این‌که در مجموع چه مقدار پول زیرنام معاش ماهوار آموزگاران خیالی از بودجه‌ی معارف کشور اختلاس و یا حیف‌ومیل شده؛ رقم دقیق‌تری تاهنوز دردست نیست. اما اگر میانگین معاش هر معلم را ۶هزار افغانی در نظر بگیریم، رقم مجموعی معاش ۴۰ هزار معلم خیالی در چهار سال نزدیک‌به ۱۱.۵ میلیارد افغانی معادل ۱۷۰ میلیون دالر امریکایی می‌شود.

اختلاس در قراردادهای چاپ کتاب درسی
گزارش هیأت حقیقت‌یاب از اختلاس ده‌ها ملیون دالر در چندین قرارداد چاپ کتاب در وزات معارف نیز پرده برداشته است. بربنیاد اسناد و معلومات گردآوری‌شده از سوی هیأت حقیقت‌یاب، وزارت معارف از سال ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۴خورشیدی، ۱۵قرارداد چاپ کتاب درسی مکتب به‌ارزش ۹۲.۶ملیون دالر را با شرکت‌های داخلی و خارجی عقد نموده است.
ازین میان، هفت قرارداد به ارزش بیش‌از۵۴ ملیون دالر، تنها با یک شرکت داخلی عقد شده‌است.
در بخشی از این گزارش در مورد یک قرارداد نگاشته شده است :" این قرارداد برخلاف اصول و قانون تدارکات توسط ریاست دفتر مقام وزارت با جانب نیروهای امریکایی عقد شده و آقایان عطاءالله واحدیار رییس پیشین دفتر مقام وزارت معارف، محمد آصف ننگ معین پیشین تخنیکی و مسلکی وزارت معارف، محمد سرور عزیزی رییس پیشین دفتر وزیر معارف، نوید احمد جیلانی مدیر طبع و توزیع کتب ریاست نشرات وزارت معارف و فاروق وردگ وزیر پیشین معارف درین قرارداد دخیل هستند."

فساد در پروژه‌های ساختمانی
بر بنیاد گزارش هیأت حقیقت‌یاب، پرداخت ملیون‌ها دالر پیش‌پرداخت برای ساخت‌وساز ۱۴۶۹ مکتب‌ و عقد قرارداد این پروژه‌ها بدون طی مراحل قانونی تدارکات و داوطلبی میان شرکت‌های ساختمانی، از دیگر موارد بزرگ اختلاس در وزارت معارف به‌حساب رفته‌است.
این گزارش نشان می‌دهد که دستِ‌کم نیمی ازین پروژه‌ها از ده‌ سال به‌این‌سو درحالی‌که قسمتی و یا کُل قیمت پروژه هم پرداخت شده؛ اما تا هنوزبدون دلیل قانونی، این پروژه‌ها نیمه‌کاره باقی‌مانده‌اند.
در بخشی از گزارش این هیأت آمده‌است که در یک سال، ۱۳۳ قرارداد پروژه‌ی ساخت‌وساز مکتب بدون رعایت قانون تدارکات، تنها به یک شرکت ساختمانی اعطاء شده‌است.
باآن‌که گزارش هیأت حقیقت‌یاب، رقمِ دقیق‌ از اختلاس دربخش‌های مختلف وزارت معارف در همان مقطع زمانی ارائه نکرده‌؛ اما برخی از اعضای این هیأت، این رقم را به صدهاملیون دالر تخمین زده اند.
هم‌زمان بااین، هیأت حقیقت‌یاب در گزارش ۲۸ صفحه‌ای که به تاریخ ۵ سرطان ۱۳۹۴خورشیدی به رییس جمهور کشور ارائه نموده، از رییس‌ جمهور خواسته‌است تا دست‌اندرکاران و مسوولان این اختلاس‌ها را مطابق ماده‌های ۲۷۰ و ۲۷۳ قانون جزای افغانستان، به دادگاه معرفی نماید.
عبدالقادر قلات‌وال، حمیرا ایوبی و عطا الله ویسا اعضای این هیات در تماس‌های جداگانه تمامی موارد این گزارش را تائید کرده اند. آقای عطاءالله ویسا به پیک گفت که فساد گسترده در سکتور معارف افغانستان سبب کاهش چشم‌گیری در میزان کُمک‌های جامعه‌ی جهانی به وزارت معارف نیز شده است.
به همین‌گونه حمیرا ایوبی عضو هیأت حقیقت یاب؛ ازرییس جمهور در زمینه‌ی عدم رسیدگی به این گزارش انتقاد می‌کند و می‌گوید که در صورت عدم رسیدگی به این گزارش، دلیل گماشته شدن این هیات چه بوده است.
سخن‌گویان ریاست جمهوری، وزارت معارف و دادستانی کشور با وجود تماس‌های مکرر، از ارائه‌ی پاسخ و معلومات در باره‌ی سرنوشت این گزارش، خودداری کرده‌اند. اما آقای فاروق وردک وزیر پیشین معارف، هرگونه آمار خیالی و موارد ا‌ختلاس و حیف‌ومیل در دوره‌ی مأموریت خود را به‌شدت رد می‌کند و گزارش این هیأت را، ساخته و برخاسته از «سلیقه‌های شخصی و سیاسی» می‌داند.
آقای وردک در پاسخ به ایمیل خبرنگار پیک نگاشته است: " قسمی‌که بارها از طریق مطبوعات کشور توضیح داده‌ام که برای ابد در مقابل مسولیت‌های خویش در ادوار مختلف خدمت گزاری خویش نزد خداوند و ملت خویش مسؤل و حسابده میباشم و الحمدلله که تا الحال یک فردی از ملت و جامعه جهانی هیچ سندی مبنی بر سوء استفاده از صلاحیت‌ها و منابع دست داشته بنده ارایه کرده نتوانسته و نخواهند توانست."
باوجود تلاش‌ها و تماس‌های مکرر تلفونی پیک ازآقایان محمد سرور عزیزی، عطاءالله واحدیار و نوید احمد جیلانی که در پیوند به اختلاس ها درین گزارش هیات حقیقت یاب از آن‌ها نام برده شده، پاسخی دریافت کرده نتوانست؛ اما آصف ننگ معین پیشین وزارت معارف، هرگونه اتهام اختلاس در پیوند به‌این گزارش را رد نمود‌.
در حالی‌که شاه حسین مرتضوی سرپرست دفتر سخنگوی ریاست جمهوری در پیوند به گزارش حقیقت یاب به خبرنگار پیک گفته است که اجراآت این گزارش به وزارت معارف محول شده‌است؛ اما سخن‌گوی وزارت معارف در آخرین تماس به خبرنگار پیک گفت که وزارت معارف درین مورد، اظهار نظری ندارد.
پیش ازین، یک گزارش (SIGAR) بازرس ویژه‌ی امریکا درسکتور بازسازی افغانستان نیز از نبود شفافیت در حساب‌دهی برخی از کُمک‌های اداره‌ی توسعه‌‌ی بین‌المللی امریکا (USAID) به‌وزارت معارف این کشور، ابراز نگرانی کرده و از ناپدید بودنِ اسناد مصرفی بیش‌از ۱۴۰ ملیون دالر، پرده برداشته‌است.
بربنیاد گزارش این نهاد که در اپریل سال گذشته منتشر شده؛ از سال ۲۰۰۲م تا سال ۲۰۱۴م، دستِ‌کم ۷۶۰ ملیون دالر از سوی امریکا به وزارت معارف افغانستان کُمک شده؛ اما ازین میان بیش‌تراز ۱۴۰ ملیون دالر که در بخش‌های مختلف ساخت‌وساز مکتب، ارتقای ظرفیت آموزگاران و چاپ کتاب کُمک شده، هیچ سندی از چگونه‌گی مصرف این ارقام در دست نیست.
وزارت معارف به‌عنوان یکی از نهادهای کلیدی دولت افغانستان، پس از سکتور امنیت و زیربنا، ۱۳ درصد کُل بودجه‌ی ملی را به‌خود اختصاص داده که این رقم، سالانه بیش‌از ۵۰ ملیارد افغانی بودجه‌ی عادی و توسعه‌ای این وزارت را احتوا می‌کند.
نتایج تحقیق و تفتیش هیأت حقیقت یاب رییس جمهور، بیان‌گرِ این‌است که حیف‌ومیلِ ملیاردهای افغانی از بودجه‌ی ملی وزارت معارف زیرنام مکتب و آموزگار و پروژه‌ی خیالی، ضربه‌ی سنگینی بر پیکر معارف کشور وارد نموده‌است. چنان‌که به باور اعضای این هیأت، بخش اعظمی از بودجه‌ی این وزارت از سوی جامعه‌ی جهانی تمویل می‌شود و با موجودیت و گسترش چنین فساد بزرگ مالی و اداری، نه‌تنها که از کمک‌های بیرونی به‌این سکتور کاسته خواهد شد، بل‌که هزاران کودک این کشور به دلیل کمبود بودجه و امکانات، از نعمت سواد و آموزش محروم خواهند ماند.


همه پیوست ها :


گزارش های مرتبط :