از هر ۲۵۰ زنِ معتاد به‌مواد مخدر در افغانستان، تنها یکی تداوی شده‌است.

مرکز خبرنگاری تحقیقی پیک
کابل – سنبله ۱۳۹۶ خورشیدی
مرکز خبرنگاری تحقیقی پیک درنتیجه‌ی یک پژوهش تازه دریافته‌است که در یک‌ونیم سال گذشته، حتا یک ‌درصد از دوصدهزار زنِ معتاد به‌موادمخدر درافغانستان که با مرگ تدریجی روبه‌رواند، مداوا نشده‌اند.

داده‌ها و معلومات وزارت‌های صحت‌عامه، مبارزه با مواد مخدر و سازمان ملل متحد، شمار کُلِ زنان معتاد به‌موادمخدر را در افغانستان، تا ۸۵۰هزارتن نشان می‌دهد که نزدیک به ۲۰۰هزارتنِ‌شان، نیاز به تداوی فوری دارند. اما تلاش‌های دولت افغانستان با پشتیبانی جامعه‌ی جهانی در راستای مبارزه با اعتیاد و ارائه‌ی خدمات صحی به معتادانِ نیازمند، تا یک درصدِ این معتادان را پوشش نداده‌است.
درحالی‌که مسوولانِ وزارت صحت‌عامه، نیمی از کُلِ معتادان موادمخدر کشور را، نیازمند تداوی و روبه خطر دانسته و بقیه‌را افرادی عنوان نموده که به صورت وقفه‌‏ای از مواد مخدر استفاده می‌‏کنند؛ اما درحال‌حاضر ۲۵۰۰ بستر برای مداوای معتادان مواد مخدر در ۳۲ ولایت کشور فعال است که در یک سال، ظرفیتِ تداوی بیش‌از ۴۵هزار بیمار را ندارد. هم‌چنان، دولت افغانستان در مدت یک ونیم سال گذشته، حتا کمتر از یک‌هزار زن معتاد را تداوی کرده نتوانسته‌است.



افزایش بی‌پیشینه و ظرفیت ناچیز




تنها ۱۳ مرکز درمانی با ظرفیت بیش‌از ۶۰۰ بستر، برای دستِ‌کم ۲۰۰هزار زن معتادِ نیازمند به تداوی فوری؛ آن‌هم در۶ ولایت کشور (کابل، بدخشان، بلخ، هرات، فراه و ننگرهار) وجود دارد. ظرفیتی‌که وزارت صحتِ عامه‌‌ی کشور نیز، بسنده نمی‌داند؛ زیرا به‌گفته‌ی مسوولان وزارت صحت عامه ۹۵ درصد از معتادانِ تداوی‌شده، دوباره به‌اعتیاد رو آورده‌اند.


دشواری‌های اقتصادی و اجتماعی درکشور، گسترش فقر، بدامنی و بی‌کاری، نبود یک برنامه‌ی مدون و پایدار برای پیش‌گیری از اعتیاد، کمبود امکانات تفریحی، ورزشی و هم‌چنان سرکوب شدن برخی‌از خواسته‌های زنان در شماری از خانواده‌ها و اجتماع، از عواملِ گرایش زنان به استعمالِ مواد مخدر شمرده شده‌اند. برخی‌از مسوولانِ مراکز درمان معتادین در کابل می‌گویند که تا دوسال پیش، هیچ زنِ معتاد برای درمان درین مراکز وجود نداشت؛ اما اکنون باوجود ده‌ها مرکز درمانی، صدها زن معتاد نیاز به‌درمانِ فوری دارند.
داکتر عبدل‌شکور حیدری، از مسوولانِ اداره‌ی کاهش تقاضای مواد مخدر وزارت صحت‌عامه به خبرنگار پیک گفته‌است که سالانه دستِ‌کم ۴۰هزار معتاد زیرپوشش تداوی درمراکز درمانی قرار می‌گیرند و۳۵درصدِ این رقم، زنان و کودکان هستند. آماری‌که در مقایسه با سند ارائه شده از سوی این نهاد، تفاوت دارد. یعنی بربنیاد سند کتبی این نهاد که از طریق ایمیل به پیک ارسال داشته، درسال گذشته بیش‌تراز (۱۷۵۷۴) تن مشمولِ (۴۲۱) زن و (۱۲۸) کودک معتاد در بیش‌از یک‌صد مرکز درمانی سراسرکشور، تداوی نشده است.
داده‌های معلوماتی این نهاد که در پاسخ به برگه تقاضای اطلاعات پیک به‌دست آمده، ۱۰۳ مرکز را در ۳۲ ولایت کشور نشان می‌دهد که ازین میان، ۱۳ مرکز آن برای زنان و ۱۰ مرکز دیگر برای کودکان معتاد اختصاص یافته است. ولایت‌های ارزگان و نورستان، هیچ مرکز درمانی برای مردان، زنان و کودکان معتاد به‌موادمخدر ندارند.
آمنه زنِ ۵۰ساله‌‌ی که همراه با پسر معتاداش در منطقه‌ی آق‌تیپه‌ی ولسوالی قلعه‌ی زال ولایت کندز، از سال‌ها به‌این‌سو تریاک استفاده می‌کند و همه‌ی داروندار زندگی (زمین کشاورزی و چندین رأس گاو و گوسفند) را صرف اعتیاد کرده‌است، می‌گوید:


"تریاک نخورم، جانم درد می‌کنه، کار کده نمی‌تانم، کاش‌که یک راه تداوی می‌داشت که از شرِش خلاص می‌شدم ..."

او با لهجه‌ی ترکمنی و اشاره به نواسه‌های پسری‌اش به خبرنگار پیک می‌گوید که حتا عروس و نواسه‌هایش نیز معتاد اند و بدون تریاک، خواب راحت ندارند. آمنه امیدواراست که حداقل نواسه‌هایش ازین اعتیاد نجات یابند؛ اما هیچ فرد یا نهادی را درآن منطقه سراغ ندارد که او را یاری و رهنمایی کند.
داکتر عبدل‌قدوس میاخیل آمر شفاخانه‌ی معتادان ولایت کندز نیز، می‌پذیرند که باوجود یک ساختمان جدید زیرنامِ مرکز ۲۰ بستر درمانی برای معتادان در ولسوالی قلعه‌ی زال، هیچ‌گونه عرضه‌ی خدمات درمانی برای زنانِ معتاد درین ولسوالی وجود ندارد. در حالی‌که به‌گفته وی، ولسوالی قلعه‌ی زال بیش‌ترین زنان معتاد را در مقایسه با سایر ولسوالی‌های زون شمال‌شرق کشور دارد.
بربنیاد گزارش سازمان ملل متحد که در پایان سال گذشته میلادی منتشر شد، دستِ‌کم سه‌ونیم ملیون شهروند افغانستان، به مواد مخدر اعتیاد دارند که این رقم، ۱۲ درصد کُلِ جمعیت کشور را دربر می‌گیرد.
بربنیاد گزارش این نهاد، آمار اعتیاد به مواد مخدر از سال ۲۰۰۹ تااکنون، بیش‌تر از ۶۰ درصد افزایش یافته‌است. اما باوجود این افزایش و بدتر شدنِ وضعیت، به‌گفته‌ی داکتر حیدری در سال گذشته ۹ میلیون دالر و درسال روان، ۱۳ میلیون دالر بودجه برای تداوی معتادان منظور شده؛ اما نیمی ازین رقم تاهنوز، ازسوی وزارت مالیه پرداخت نشده‌است.
درپاسخ به‌این گفته‌ها، خسرو مُهمند آمر سکتور صحت ریاست بودجه‌ی وزارت مالیه به‌ایمیل پیک، نگاشته‌است:
"پروژه تأسیس مراکز تداوی معتادین به کمبود بودجه مواجه بود. وزارت مالیه در بررسی وسط سال مالی ۱۳۹۶ بیش‌از دومیلیون دالر در بودجه متذکره اضافه کرد و سند بررسی آن توسط کابینه تأیید شده‌است."
عرفان‌الله عرفان عضو مجلس نمایندگان نیز، از مواصلت اسناد بودجه‌ی پیشنهادی وزارت صحت‌عامه در بخش تداوی معتادان موادمخدر برای تصویب این مجلس، اطمینان می‌دهد که تا دوهفته آینده تصویب خواهد شد.
بربنیاد داده‌های معلوماتی وزارت مالیه، بودجه‌ی مراکز تداوی معتادان در سال روان خورشیدی، سیزده ملیون و یکصد و چهل‌هزار دالر امریکایی است که هشت‌ونیم میلیون آن از سوی دولت افغانستان و چهارونیم میلیون دیگرآن از سوی اداره‌ی تنفیذ قانون و مبارزه با مواد مخدر امریکا(NIL) تمویل می‌شود.
به‌گفته‌ی آقای مُهمند، از جمله‌ی ۱۰۳ مرکز درمان معتادان در ۳۲ ولایت کشور،عرضه‌ی خدمات صحی ۵۷ مرکز توسط وزارت صحت عامه و ۴۶ مرکز آن توسط مؤسسه‌های غیردولتی ارائه می‌شود.


برخورد سطحی، راهِ‌حل نیست




ست‌رسی آسان و ارزان به‌موادمخدر درهرکجای شهر و روستای کشور، نبود مراکز درمانی ویژه‌ی زنان معتاد در ۲۸ ولایت کشور و برگشت دوباره‌ ۹۵درصد از تداوی‌شده‌ها به‌اعتیاد، از عواملِ برجسته‌ی ناکامی مسوولان در اَمر جلوگیری از اعتیاد و تداوی معتادان مواد مخدر، عنوان شده‌اند.
درحالی‌که افزون‌بر میلیون‌هادالر بودجه‌ی ملی دولت افغانستان؛ به‌گزارش بازرس ویژه‌ی امریکا در امور بازسازی افغانستان، ایالت‌های متحد امریکا در ۱۵سال گذشته بیش‌از هفت‌ونیم ملیارد دالرِ در راه مبارزه با مواد مخدر در افغانستان مصرف کرده‌است. اما پرسش این‌جاست که باوجود ملیاردهادالر هزینه، چرا تاهنوز دولت افغانستان نتوانسته که صدها مرد و زن و کودکِ معتاد به‌موادمخدر را از کوچه و بازار و زیر‌پُل‌های دریای کابل گردآوری و تداوی کند؟
پرسشی‌که مسوولان دولت هم، از ارائه‌ی پاسخ آن عاجزاند.
اما حنیف دانش‌یار سخن‌گوی وزارت مبارزه با مواد مخدر می‌گوید؛ همان‌گونه که مارکیت جهانی موادمخدر در بیرون از افغانستان است و مقدار ناچیز آن در داخل کشور مصرف می‌شود، به‌همین‌گونه مبارزه‌ی جدی در برابر این پدیده نیز، نیازمند همکاری‌های جهانی و منطقوی است و بدون همکاری صادقانه‌ی جامعه‌ی جهانی، این مبارزه از توان دولت افغانستان بیرون‌است. به‌گفته وی، هزینه‌ی تداوی هر فرد معتاد، به سه تا چهار دالر در یک روز می‌رسد که با توجه به شمار روزافزون معتادان، دولت افغانستان نمی‌تواند این هزینه‌ی سنگین را بپردازد.
به‌گفته‌ی دانش‌یار، درحال‌حاضر به‌اندازه‌ی توان و هزینه، برنامه‌های چهل و پنج روزه تا نوَد روزه‌ای برای ترک اعتیاد معتادان در ده‌ها مرکز درمانی سراسر کشور راه‌اندازی شده‌است.
پیش‌ازین مسوولانِ وزارت صحت‌عامه‌ نیز، از روی‌کاربودنِ یک مرکز دوصدبستر زنانه در کابل و پنج مرکز دیگر در ولایت‌های بلخ، هرات، ننگرهار، نیم‌روز و هلمند خبرداده؛ اما این نهاد می‌پذیرد که بااین‌همه، عرضه‌ی خدمات صحی برای معتادان نیازمند به تداوی در سراسر کشور ناچیزاست و نیاز به تقویت و حمایت‌های جهانی دارد.
بااین‌همه انتظار می‌رود اگر با جلب هزینه‌ی بیش‌تر از حکومت و جامعه‌ی جهانی برای ایجاد مراکز درمانی هرچه بیش‌تر، خدمات لازمه‌ی صحی برای افراد معتاد و نیازمند به‌تداوی فوری فراهم شود و ازسوی دیگر، دست‌رسی ساده و ارزان موادمخدر را به حدِاقل کاهش یابد؛ به‌همان اندازه معتادانِ بیش‌تری از مرگ زودرسِ اعتیاد نجات خواهند یافت، درغیرآن میزانِ روزافزون اعتیاد و افزایشِ بی‌پیشینه‌ی مردان، زنان و کودکان معتاد تا آینده‌ی نه‌چندان دور، به‌یک سونامی خطرناک درین کشور بدل خواهد شد.
چنان‌که درین اواخر، به نقل از برخی رسانه‌های ملی و بین‌المللی "تن‌فروشی و کودک‌فروشی" از تازه‌ترین پی‌آمدهای اعتیاد زنان به‌موادمخدر در برخی‌از مناطق کشور، نیز گزارش شده‌است.
گُلِی بانوی جوان ۲۴ ساله‌ای که اکنون در یکی از مراکز درمانی شهرکابل زیر درمان است، پیش‌ازین هم یک‌بار تداوی شده‌است؛ اما به‌دلایل آزارواذیت، حقارت، ناداری، بی‌کاری، بی‌سرپرستی، ‌همنشینی با دوستان معتاد و دسترسی آسان و ارزان به مواد مخدر، دوباره به اعتیاد روی‌آورده‌ و از ندامت‌های خود به خبرنگار پیک، چنین می‌گوید:
"خانواده و همه‎‌ره ازدست دادم، بس‌است دگه... می‌خایم کار کنم، ازدواج کنم و خوش‌بخت زندگی کنم..."
این بانوی بیمار (معتاد به تریاک و هیرویین) که از زیر پُلِ‌سوخته‌ی غرب شهرکابل، به‌پای خود برای تداوی دوباره به مرکز درمانی صدبستر زنانه آمده‌است؛ می‌افزاید:
"مثل من بسیاری از زنان دیگر می‌خواهند به‌ زندگی عادی و آغوش خانواده‌های شان برگردند؛ اما این مافیای موادمخدر است که روزانه هزاران پوری هیرویین و قرص تریاک را توسط افراد دست‌فروش درانظار همه توزیع می‌کند و هیچ‌کس با او کاری ندارد، به‌جز مرد و زنِ معتاد و خریدار مواد..."



همه پیوست ها :


گزارش های مرتبط :